Posts tagged “streektaal

Buurman Jan – hmmm…….

“Dat vaalt ter even lekker in. Dien kovvie mit kouke, nuttegd in dizze ainvoudege omgeven. Dit dut mie veul meer as onze dikdakkerij op d’eerste kerstdag.”

“Zo te heuren was t gain sukses,” zee ik tegen buurman Jan dij net dele streken was aan de keukentoavel.

“Proat mie der nait van,” reageerde buurman Jan as deur n webe stoken. “k Heb mie dood aargerd. Ik zee nog tegen mien Griet: dou dat nou nait, mor ze zol en wol Elsie en heur Jakobus nuigen. Dij Elsie is net as mien Griet lid van de klössiebraaiklub. Nou, dat heb k waiten. Man, dij Elsie is nog slimmer as mien Griet. Dij kin ja reveln, mor dij Elsie haar de kwedel d’haile oavend in de, ekskuzee-mie-le-mo: schieterij. Ik haar mie nog zo veurberaaid op n goie konverzoatsie, zo tussen de karrepatsio en de kappisino. k Haar mie inlezen. Je mouten blieken loaten dat je goud luustern noar joen gasten, las ik. Nou, dat was in Elsies geval n kansloze missie. Perbaaier doe mor ais te luustern as t die aargerst. Man, dij Elsie het heur haile biografie der deurjagd dij oavend. Van de zinkens in heur knijen, de zwakke enkels van heur Jakobus tot de swoare bevalen van heur Katja tot aan dij heur vechtschaaiden mit heur Tinus. Niks wuir mie bespoard. Mor dat was t slimste nog nait. Ze vruig om d’hoaverklap wat of k ter van von zunder mie de kans te geven om n antwoord te geven. Zai revelde mor deur. Dus op n gegeven mement docht ik: loat mor kwedeln, t aine oor in, t aandere weer uut.

“Dat is inderdoad minder vermuiend,” antwoordde ik.

“Dat zegstoe,” zee buurman Jan. “Mor ik vuil op n gegeven mement deur de mand dou ze tiedens t sabbeln op heur lèste bonbon wel n antwoord verwachtde. Tja, dou wos ik de vroage netuurlek nait. En dou was t mis. Dij revelkoare zee dat ik veul te autobiogroafisch luusterde en nait schoakeln kon om n gezellege konverzoatsie op gang te holden.”

“Tja, dou vuil der netuurlek n pienleke stilte. Hest die doar uutredden kind?” vruig ik.

“Hmm..,” zee buurman Jan. “Dat heb k dou zegd. Hmm…., mor ik vrat mie op. Doarnoa heb k de thermostoat op 12 groaden zet. Op n gegeven mement zee Elsie dat de kòlle bie heur onder de rok optrok. Hmm… zee ik. En dou binnen ze vertrokken. Kom, ik goa weer noar mien Griet. Tjeu!”

“Dou heur de groeten,” ruip ik buurman Jan achternoa. “Teminnend as ter n woord tussen kriegen kinst.”

“Hmmm…” heurde ik nog vanachter d’haalfdichte keukendeure. “Hmm….”

Buurman Jan – bevredegen

“Zitst ja weer op dien proatstoule. Vergeet nait dien kovvie op te drinken, aans wordt dij kold,” zee ik.

“Kaalm aan, ik heb gain loden piepke,” zee buurman Jan. “Traauwens waist woar k mie over verboas? Over de meneuvels dij lu uuthoalen as heur de broodkrummels steken. Mien ol opoe zee vrouger din aaltied: as t joe jeukt aan kop en tonen, hejje last van joen hormonen. Ik herinner mie nog dat ik din mit mien Griet onder in slootswale wat lag te snoetjeknovveln. Wie luiten kerke netuurlek wel midden in t dörp. Nou ja, òf en tou luiten we de klokke even luden vanzulf. Mor tegenwoordeg is t ja bie de wilde knorhoanen òf man. Ik las wat over de fratsen van n stèl dat riedende op n plof n nummertje muik. Wat lu toch ook nait aal uutvreten.

n Britse gynaecoloog woarschaauwde lèstdoags veur n trend woarbie lu kerstversierens bruken om zok te bevredegen. In alle erotische goaten schienen zuurstokken, sokkeloakoegels en kerstbalen as dildo’s in en uut te glibbern. Mor t sukergehalte van bieveurbeeld zuurstokken kin t micro….ehhh…..microbioom versteuren, mit n grode kans op swoare infeksies. Nou, en din hejje de poppen aan t dansen. Din is de knuppel uut de zak, zeg ik die.”

“Joa, veur sommegen is niks te gek. t Is gain gek dij t veurdut, mor dij t noadut,” zee ik.

“Krek,” ging buurman Jan verder. “Dou mien Griet net aan t foeveln was mit onze nije 5 meter lange lichtslange mos ik onwillekeureg aan t reloas van dij gynaecoloog denken. In gedachten luip mie de griezel over de graauwel. Man, je mouten der toch nait aan denken dat dij slange tiedens t hoogtepunt noa 3 meter vast komt te zitten. Dat dou je toch allìnt mor mit n doene kont, zol je denken. t Zal vast n haile verlichten geven as je der in t zaikenhuus weer van verlöst worden. Nou ja, de gynaecoloog huft din gelokkeg nait in t duustern te tasten. Even de stekker in t stopkontakt en hai kin bie lichten zain of t ìnde in zicht is. Ik las ook dat ter n stovvel wèst is dij tiedens n wilde eskapade zien snikkel vertikoal broken het. Din bin je toch nait zuneg op joen raive.

Mor kom, ik goa weer noar mien Griet. Even kieken of zai intied kloarkommen is mit de lichtslange. Tjeu!”

Buurman Jan ging op huus aan en ik docht: kerst, de doagen van soamheureghaid. Veur hail veul lu n bevredegende gedachte……

Buurman Jan – kerstgedachte

“Kiek, ook n kerstkoartje veur die. Dat is veur de wekelkse kovvie en kouke. k Heb ter ook wat achterop zet.”

Buurman Jan schoof n koartje noar mie tou. “Nou, slim bedankt,” zee ik en draaide t koartje om. Onder ‘Prettige Feestdagen en een Gelukkig Nieuwjaar’ ston: bedankt veur de kouke en leut en t luustern noar aal mien geteut.

“Geern doan,” zee ik. “Mor heurde ik t goud? Zeest net: ‘OOK’ n koartje?”

“Joa,” zee buurman Jan. “Mien Griet en ik binnen duurzoam bezeg. Wie goan al n dag of wat zo rond n uur of zeuven haalf aachte mit onze kerstkoartjes deur t dörp en bellen her en der aan bie lu dij wie min of meer wat kinnen. Mien Griet dut t woord. Dij het ja n gladde proat over zok. Nou, en din zegt zai dat wie n kerstkoartje sturen wollen mor dat t ons veul beter touleek om onze kerstgedachte persoonlek over te brengen.

En ik mout zeggen: wie hebben doar veul sukses mit. Wie binnen nou al drij oavends op pad wèst en overaal binnen wie in huus nuigd. Lu bie ons in t dörp binnen nait knieperg. Wie kregen bie elk kovvie en wat ter bie. En mien Griet en ik huilen de konverzoatsie elk moal goud aan de loop. t Gevolg was dat ter ook nog n drankje en n hartege beet op toavel kwamen. t Was slim gezelleg en tied vloog om. Tegen middernacht gingen wie op huus aan.

“Zo, din zet je der wel deur,” zee ik.

“Krek,” zee buurman Jan. En doar komt bie: wie worden in dizze dure tied dikkedakkend riek. En wie binnen dus duurzoam. Wie hebben nou al hail wat gas en elektrisch uutspoard. Kom, ik goa weer noar mien Griet. Wie goan ons veurberaaiden op vanoavend. t Is ja weekend en din zol t wel ains loat worden kinnen. Tjeu!”

Vot was buurman Jan. Hai en zien Griet haren t loos bekeken.

Ik kreeg guster op mien buutsmobieltje n bericht dat ter lu waren dij in t dörp mit koartjes langs de deuren luipen. t Was veur n goud doul haren de koartventers zegd. Plietsie was inmiddels beld.

Ach, dat waren vast lu zunder kerstgedachte……

Buurman Jan – kerstgedachte

“Kiek, ook n kerstkoartje veur die. Dat is veur de wekelkse kovvie en kouke. k Heb ter ook wat achterop zet.”

Buurman Jan schoof n koartje noar mie tou. “Nou, slim bedankt,” zee ik en draaide t koartje om. Onder ‘Prettige Feestdagen en een Gelukkig Nieuwjaar’ ston: bedankt veur de kouke en leut en t luustern noar aal mien geteut.

“Geern doan,” zee ik. “Mor heurde ik t goud? Zeest net: ‘OOK’ n koartje?”

“Joa,” zee buurman Jan. “Mien Griet en ik binnen duurzoam bezeg. Wie goan al n dag of wat zo rond n uur of zeuven haalf aachte mit onze kerstkoartjes deur t dörp en bellen her en der aan bie lu dij wie min of meer wat kinnen. Mien Griet dut t woord. Dij het ja n gladde proat over zok. Nou, en din zegt zai dat wie n kerstkoartje sturen wollen mor dat t ons veul beter touleek om onze kerstgedachte persoonlek over te brengen.

En ik mout zeggen: wie hebben doar veul sukses mit. Wie binnen nou al drij oavends op pad wèst en overaal binnen wie in huus nuigd. Lu bie ons in t dörp binnen nait knieperg. Wie kregen bie elk kovvie en wat ter bie. En mien Griet en ik huilen de konverzoatsie elk moal goud aan de loop. t Gevolg was dat ter ook nog n drankje en n hartege beet op toavel kwamen. t Was slim gezelleg en tied vloog om. Tegen middernacht gingen wie op huus aan.

“Zo, din zet je der wel deur,” zee ik.

“Krek,” zee buurman Jan. En doar komt bie: wie worden in dizze dure tied dikkedakkend riek. En wie binnen dus duurzoam. Wie hebben nou al hail wat gas en elektrisch uutspoard. Kom, ik goa weer noar mien Griet. Wie goan ons veurberaaiden op vanoavend. t Is ja weekend en din zol t wel ains loat worden kinnen. Tjeu!”

Vot was buurman Jan. Hai en zien Griet haren t loos bekeken.

Ik kreeg guster op mien buutsmobieltje n bericht dat ter lu waren dij in t dörp mit koartjes langs de deuren luipen. t Was veur n goud doul haren de koartventers zegd. Plietsie was inmiddels beld.

Ach, dat waren vast lu zunder kerstgedachte……

Buurman Jan – klootvioul

“Bist schier op tied vanmörgen. Hest nog plannen?” Buurman Jan zat aan de keukentoavel te wachten op zien kop kovvie en kouke.

“As k de kovvie op heb goa k weer noar mien Griet,” zee buurman Jan. “Dij wil dammeet nog even om bosschop. Zai wil achter wat slagroomhoorns aan. Ik haar lezen dat mien lief ain groot symfonieorkest is. Dat ston in t dagblad in n verhoal over seks. En dat vertelde ik, veur de lol vanzulf, aan mien Griet. Nou, dij haar t vot over mien pik-olo en zee dat doar nait aal teveul meziek meer inzat en dat t tied was om mien symfonieorkest aan te vullen mit wat slagwaark en hoorns. Dat mout joe as man mit n goddelk liggoam mor zegd worden.”

“Inderdoad,” zee ik. “Volgens mie most wat voaker op de klombe speulen. Of as dat te stoer is zol d’eerste vioul ook n opsie wezen kinnen. Das n veurnoame pozietsie in n symfonieorkest.”

“Heb de gugel der mor mit,” zee buurman Jan vergrèld. “k Wait zulf ook wel dat je in n reloatsie t vuurtje geregeld even opnij aanwakkern mouten. Aans komt de seks bie de kabbenoades in de vraiskiste. En din komt ter van aal dij standjederij niks meer terechte. Din is t elke oavend geknikkebol in stee van seks, draank en rock & roll.”

“Tja”, zee ik, “mien ol opoe zee vrouger aaltied: komt de sleur in joen leven, zörg din dat je wat beleven.”

“Nou, doe kinst mie wat,” foeterde buurman Jan. “Ik goa noar mien Griet veurdat dij t op de heupen krigt en op de pauken haauwen gaait. Bedankt veur de kovvie. Tjeu!”

Buurman Jan banjerde op huus aan. Hai haar t stoer mit zien Griet en was soms de klös.

Ach, dat is aaltied nog beter as n klootvioul wezen…..

Buurman Jan – poeh….

“Kovvie?” vruig ik.

“Bin k aan tou,” zee buurman Jan. “Mien Griet haar t net slim stoer. Boetendes las ik net wat over n jong stel dat vertelde over heur verlaifdhaid. Dij was binnenkommen as n blikseminslag. t Jeukde heur baaident aan kop en tonen en d’hormonen deden de rest. Dat was t begun van veul knientjesdoagen en ik las dat ze intìns genoten van de vleespotten van Egypte. In t begun lag de kledderpuut op t nachtkassie. Je mouten ja gebruuk moaken van de meugelkheden dij zok aanbaiden en t iezer smeden as t hait is, nee din? Mor op n gegeven mement waren ze tou aan n kind, dus wer doar waark van moakt, omreden t toentje mos in t zoad.

Om n laank verhoal kört te moaken: der kwam n hond. Ze twievelden nog even tussen n YorkiPoo of n PeekePoo. Dus kwam der n CavaPoo. Ze waren tot de konkluzie kommen dat t gereer en volle luiers van n beudel teveul ten koste goan zol van de geneugten des levens. En dou hoakte ik òf.”

“Hou dat zo?” vruig ik.

“Kiek”, zee buurman Jan, “der binnen lu dij d’aanschaf van n hond beschaauwen as n vertuut dij in t begun t schierste stee in huus krigt en noa verloop van tied op beune terechte komt. Ook bie dit stel ontbrak t besef dat n hond in huus betaikent dat dij dezulfde zörg en aandacht verdaint as n kind. Körtom: t vuil binnen de körtste keren slim tegen, zo’n PorkyPoo in huus. Ze mozzen veul te veul vrijhaid inlevern en dat ging ten koste van heur welwezen. Ze heuren nou bie de kwart jongvolwazzenen dij psychische perblemen het.”

“Ze haren toch n CavaPoo, verteldest net, zee ik?

“Dat zee ik,” zee buurman Jan. “Mor t moakt ja niks uut wat veur n Poo of t is. Mien Griet stìnde net nog, dou ze van de pleekwam, ‘poeh, poeh….’ omreden zai haar t ter slim stoer mit had. Kom ik goa weer noar heur tou. Even kieken hou of t nou mit heur is. Tjeu!”

“Tja”, docht ik, “elk het wat en buurman Jan het zien Griet.”

Mor ach, zai was gain jongvolwazzene meer. Dus beheurde zai nait tot de kwart van de jonge Nederlanders mit psychische aandounens. En ik docht: n gezonde reloatsie hebben mit n Poo en veul meer òfstand nemen van mobieltjes en internet zol goud wezen veur de aalgehaile mentoale gezondhaid.

Dus vot mit de DigiPoo, lang leve de SjitsiePoo……

Elitair Gronings

Tegenwoordig is het “in” om te generaliseren. Vaak wordt het gedaan om een eigen mening kracht bij te zetten om zo de zienswijze en het gedrag van anderen te bekritiseren. Generaliseren gebeurt vaak met de intentie om zich af te zetten tegen een zgn. bevoorrechte groep. Die wordt dan afgeschilderd als zijnde arrogant, geprivilegeerd en hooghartig. Hand in eigen boezem steken is er meestal niet bij.

Zo kwam ik het woord ‘elitair’ tegen in een journalistieke bijdrage over het GRN streektaalfestival in het Kielzog in Hoogezand. In het verslag werd kritiek geuit op de organisatie en de invulling van het festival.

Een aantal kritiekpunten die werden genoemd:

  • Het is een treffen van oudere mensen, het is een vergrijsde bedoening;
  • De meeste bezoekers staan ver af van wat er onder jongeren leeft, waardoor de jeugd niet wordt bereikt;
  • De tijd in de ‘Grunneger wereld’ staat stil omdat er geen aansluiting is met een breder, diverser, jeugdiger publiek;
  • Het is elitair om het festval in een theater te houden;
  • Taalpuristen bepalen wel even hoe je Grunnegs hoort te spreken.

De kritiek is deels terecht maar op een aantal punten ook generaliserend. Zo kun je vraagtekens zetten bij de suggestie dat een groot deel van het huidige publiek elitair zou zijn en voornamelijk bestaat uit taalpuristen. Dat ook het Gronings aan verandering onderhevig is valt niet te ontkennen. Maar dat wil niet zeggen dat ieder maar zijn eigen gang kan gaan. Daarbij moet er onderscheid worden gemaakt tussen de spreek- en de schrijftaal. Spreektaal kan verschillen. Schrijftaal is een ander verhaal. Respect en waardering hebben voor een taal impliceert dat er nagedacht is over eensluidende spellingsregels en grammatica.

Verantwoord bezig zijn met welke taal dan ook houdt dus in dat je de afspraken over spelling en grammatica hanteert. Dan heb je echt recht van spreken. M.b.t. het Gronings is lang niet iedereen zich hiervan bewust. En dat komt omdat onze streektaal al decennia lang op z’n gat ligt.

Kritiek daarop is terecht…….

Buurman Jan – lulleg

“Hest t ook lezen? Over dij man in Spanje dij zokzulf deur zien snikkel schoten het? Volgens mie kin dij t wel schudden om ooit nog as n Don Juan deur t leven te goan. Man, hou dom kin je wezen.”

Buurman Jan zat nog mor net of hai stak al van wale. “Kovvie?” vruig ik en schonk intied al zien kopke vol.

“Geern,” zee buurman Jan. “n Goie kop kovvie op de vrouge mörgen dut wondern. Traauwens, ik was lèstdoags aan t goegeln en dou las ik wat over t dunning-kruger effect. Dunning en Kruger kregen in t joar 2000 de Nobelpries veur psychologie. Om n laank verhoal kört te moaken: ze kwamen tot de konkluzie dat domme lu heur prestoatsies hoger inschatten as dat dij in waarkelkhaid binnen. Mor deur heur aigen domhaid binnen ze nait in stoat om heur verkeerde keuzes in te schatten. Körtom: domkoppen lopen van domhaid over van zulfverzekerdhaid. Desondanks zai je ze wel voak in veuraanstoande pozietsies. Veurbeelden zat, ja.”

“t Is wat,” zee ik. “Mor ja, t voutvolk loat ook ja veul te voak over zok hìnlopen, nee din?”

“Krek,” zee buurman Jan. “Kiek, dat overschatten van zokzulf komt veuraal in ‘hogere kringen’ veur. En omdat heur ondergeschikten bange binnen veur heur aigen pozietsie zeggen ze der niks van. Nee, t is slecht stèld mit de medemìns. d’Angst om te overleven zit ter goud in. En dat wordt ter tegenwoordeg al op jonge leeftied instampt. Wat dochst van aal dij lutje beudels dij liggend in de waige treust worden omdat heur olders zeggen dat heur toukomst der nait rooskleureg uutzugt en dat heur lèste uren sloagen hebben.

Mor goud, dit perbleem löst zok vanzulf op. Der kommen aal minder noazoaten, omreden t mannelk geslacht schient aal minder nuttegs te produseren. De vruchtboarhaid van de man bliekt mit ongeveer ain persìnt per joar òf te nemen. Tja, ik kin mie veurstellen dat dit veur lu dij zokzulf overschatten n dikke desepsie is. n Lul wordt op dizze menaaier n nul. Mor kom, ik stap weer noar mien aigen schat, mien Griet. En al zeg k t zulf: dij stap mout je nait onderschatten. Tjeu.”

Buurman Jan ging op huus aan. Òf en tou haar ook hai wat last van t dunning-kruger effect. Ach, zolaank hai zok mor nait in zien aigen raive schut.

Dat zol ja slim lulleg wezen….

%d bloggers liken dit: