Posts tagged “dialect

Streektoalvaccin

Guster muik t Dagblad (weer ains) n melden van n onderzuik over de sloepende toaldood van dialekten, woaronder t Nedersaksisch. De konkluzie is in wezen niks nijs: t perbleem is al veul eerder en veul voaker konstateerd en beschreven.

In 2002 haar k hierover mit (doudestieds) gedeputeerde Hans Gerritsen al n gesprek, dit in aanwezeghaid van de doudestieds funksionerende streektoalbobo’s.

De delegang is dus al laank aan de gang en dat het verschillende oorzoaken. Noast de (nog aaltied) minderwoardege stoatus van dialekten worden onderwies en olders voak as “mitschuldegen” aanwezen. Dat is veur mien gevuil veul te makkelk steld. De toalinstituten en toalbureaus dij zok mit streektoalen bezeg holden hebben ook n rol in dizze negatieve ontwikkeln.

Loat ik veurop stellen: t initiatief om ain Nedersaksische spellen te ontwikkeln is n kansloze missie. De waarkploug “Nysassiske Skryvwyse” streeft noar maximoale leesboarhaid en aindudeghaid veur alle Nedersaksische dialekten aan zowel de Duutse as de Nederlandse kaande van de grìns. Of zo as ze zulf schrieven (te lezen op Wikipedia):

⁃ De Nysassiske Skryvwyse streavt nå maksimale leasbårheid un eyndüdigheid vöär alle dialekten.

⁃ Döär dat invögen van eygenskappen uut de hanseatiske skryvtraditioon un moderne lokale skryvwysen is de NSS nu uutbouwd vöär dialekten in de heyle språkregioon.

d’Onderlinge verschillen in uutsproak binnen veul te groot om t in ain Nedersaksische spellen vatten te kinnen. As je nait opgruid binnen mit ain van de veule varianten kin je t zowiezo al nait op de juuste menaaier verklanken. Der binnen dus lu dij denken dat t gebruuk van allerhaande aksenten en letterkombinoatsies d’oplözzen is.

Ik denk dat dit n grode misvatten is en dat t juust tegendroads waarkt. t Op schrift stellen van toal (tegenwoordeg in de mainste gevallen via n toetsenbred) het gain boat bie t gebruuk van allerhaande aksenten. Wat veur klanken derbie heuren is ook nait helder.

Gebeurt ter din niks? Zeker wel, mor t perbleem is dat ter vanuut t Grunnegs docht wordt om onze streektoal aan te peerdjen. Dat is, zo as al joaren bliekt, trekken aan n dood peerd. d’Ainege kans om onze streektoal meer onder d’aandacht te kriegen en te brengen is t denken vanuut t Nederlands. Kluster zoveul meugelk varianten om n groot toalgebied te bestrieken woarveur je n aindudege spellen ontwikkeln kinnen mit as uutgangspunt t Nederlands.

Veur alle grunneger varianten is dat zundermeer meugelk. Der binnen overainkomsten genog. Betrek doarbie ook de raandpervìnsies. n Toal holdt nait op bie pervìnsiegrìnzen. Mor t zal n haile toer worden om lu te vinden dij dizze, op de toukomst gerichte aanpak ontwikkeln willen.

Op dit mement is der nog expertieze zat woar we gebruuk van moaken kinnen. Mor veul lu binnen aigenikkeg en hebben de grode gemaine dailer nait veur d’ogen. Dij zollen dus over heur aigen blinde vlekken en streektoalgrìnzen hìnstappen mouten.

Grìnzen deur heur zulf bepoald.

Ain ding is zeker. As verschillen t uutgangspunt is, din kin je t wel schudden. d’Hoogste tied dus veur n streektoalinjeksie. Mor ja, doar hejje n vaccin veur neudeg.

t Ainege pozitieve uut t artikel: noar verwachten kin MIEN kremoatsie nog wel in t Grunnegs………

Zoepen

Veul lu goan geregeld op vekansie noar t boetenlaand, omreden op t weer in onze kontraainen is nait veul vertraauw. Ze zuiken doarom de zunne op. Ze willen nait zo wit veur de borst wezen as n hìnne dij uut t zoepenvat red is. Doarom wat meer over t woord “zoepen”.

Regelmoateg drift ter de leste tied n zoepenlocht over dij nait veul gouds veurspelt. Doar kin din ook aldernoarst veul wotter uut valen. Verzoepen doun wie hier gelokkeg (nog) nait. Zörgen doarover huiven wie ons ook nog nait te moaken, ondanks t bruikaseffekt. Nee, wie kinnen ons nog gerust zaik eten aan gaalsteg spek en zoepenbrij.

Nou binnen wie in onze femilie nooit zo zoepenbrijachteg wèst. Ainmoal het mien opoe mie zoepen-melen-annieskesbrij veurzet (n schier woord veur t skrebbeln in t Grunnegs). Nou, ik wuir doarvan zo wit as zoepen. Vanòf dij tied lusde ik doarom gain zoepengört of zoepenbrood meer.

Toch waren der lu dij zokswat vrouger drij moal op n dag kregen. Smörgens brood mit zoepenbrij, om middag praan mit spek en zoepenbrij noa, en soavends zoepenbrij mit praan. Je zollen der maal van worden van dij zoepenboudel.

Mor goud, op t heden is zoepen ook in, mor din as n krieger. Veuraal t jonkgoud geft zok over aan de zoeperij, omreden der binnen gounent dij allìnt mor feest vieren kinnen as t n zoeppartij wordt. Veur je der op verdocht binnen, binnen ze n zoeplabbe of n zoepkaalf. Of je din t zolt in de zoepenbrij nog verdainen is nog mor de vroag.

Ach, ie kinnen zo aine aaltied nog om bosschop sturen om n snee zoepen en n hoaneaai, nee din?

%d bloggers liken dit: