Posts by eltjedoddema

Verzetshelden

Bie t Verzetsmuseum in Amsterdam gaait t woord ’verzetshelden’ in de ban. Volgens de lu dij t doar veur t zeggen hebben kinnen mìnsen wel heldhafteg wezen, mor ze binnen nooit 100 persìnt n held.

t Bliekt dat de laaidengevenden van t museum gain verzetshelden binnen. t Binnen lu dij ‘begripvol’ veurbie goan aan beeldsproak en verbeeldenskracht van toal. Dus wordt de lieste mit verbannen woorden aal langer. Swaarde Piet krigt ter weer n lötgenoot bie.

Zulfbenuimde, moreel gemankeerde aktivisten binnen doaglieks op zuik noar spiekers op leeg wotter. Vrouger haar elk dörp wel n dörpsgek. Tegenwoordeg dolen der drommen gestichtsriebe waiken rond. De vrougere boetenbaintjes waren meer van t type ‘ze-waiten-nait -beter’. Dij van tegenwoordeg kin je kwalifiseren as ‘bewust-tredietsie-en-kultuurslopende-idioten’. As t aan heur ligt wordt de swaarde lieste mit verboden begrippen n ‘never ending story’.

t Wachten is din ook op d’eerste sneuneuzen dij aggewaaiern goan tegen d’uutdrokken ‘swaarde lieste’.

Ain ding is zeker: toalgenoside is n gevoarleke ontwikkeln, omreden d’historie wordt geweld aandoan. En aal meer lu in laaidengevende pozietsies waarken hieraan mit. Lu dij der kritisch tegenover stoan worden deur heur braandmaarkt as diskriminerende rasisten.

t Wordt tied dat ter verzetshelden opstoan….

Eltje Doddema

Buurman Jan – oabe

“ Kovvie?” Buurman Jan zat ter kloar veur, dus n antwoord was ainglieks overbodeg.

“Van dien kovvie wor k nait depressief,” zee buurman Jan. “Dat kin je nait van elk zeggen. Ik las van de weke dat n zekere Geertje depressief worden was van de doagelkse berichten over overstromens en bosbranden, veroorzoakt deur de klimoatveraandern. Dat haar zai zain op Youtube, Tiktok en Instagram en zo. Zai haar doarom zulfs plannen om zulfmoord te plegen.”

“Dat is zörgelk,” zee ik.

“Nou, volgens mie is der hail wat aans aan d’haand,” ging buurman Jan wieder. “Geertjes labiele toustand komt nait deur dij rampen mor deur klimoathysterie. Aktivisten, media en politisie hebben gain idee wat ze mit heur opgeklopte klimoatalaarm aanrichten onder t jonk volk. t Binnen aalmoal net Nostradamussen, allìnt dij zien veurspellens kon je roem interpreteren. Mor de zulfbenuimde klimoatprofeten van tegenwoordeg plakken n ìnddoatum op d’ondergang van t mìnsdom. Tja, en as je d’haile dag niks aans heuren as onhaailstiedens over d’op handen wezende apokalyps din dou je t van benaauwdeghaid in de boksem. Din mout je joe doaglieks meermoals verschonen en kom je nait meer tou aan t kritisch interpreteren en t relativeren van de berichten. En waist ja wel: elke ramp is n verdainmodel.”

“Tja, veurbeelden zat,” beoamde ik.

“Krek,” zee buurman Jan. “En doar komt bie: ‘5 veur 12’ is veur d’aktivisten van Generoatsie-Z n soort van religie en heur propaganda is dat elke overstromen en elke bosbraand as faait koppeld wordt aan de klimoatveraandern. Tja, dat dut t welwezen van onze jeugd gain gouds. Vandoar dat Geertje en zo mit heur tonen in d’aaske zitten. Boetendes wordt elk schuld aanproat en wordt de porremonnee trokken. Din komt ter n kompenzoatsie- of n herstelfonds. Loater komt d’oabe uut de maauwe: t was nait bloots om t klimoat te redden. Kom, ik goa weer noar mien Griet. Ik bin heur kompenzoatsiefonds. Zai het nog plannen vanmiddag en din mout ik vast d’oabe trekken. Tjeu!”

Buurman Jan haar vanzulf wel n punt. Dat d’ontbozzen en t ontbreken van goie wotterkerens ook n grode rol speulen, verdwient tegenwoordeg totoal op d’achtergrond. Net as de korrupsie in veul, deur rampen getrovven landen. Machthebbers hebben doar voak aandere prioriteiten.

En din bin j’echt in d’oabe logeerd….

Elitair Gronings

Tegenwoordig is het “in” om te generaliseren. Vaak wordt het gedaan om een eigen mening kracht bij te zetten om zo de zienswijze en het gedrag van anderen te bekritiseren. Generaliseren gebeurt vaak met de intentie om zich af te zetten tegen een zgn. bevoorrechte groep. Die wordt dan afgeschilderd als zijnde arrogant, geprivilegeerd en hooghartig. Hand in eigen boezem steken is er meestal niet bij.

Zo kwam ik het woord ‘elitair’ tegen in een journalistieke bijdrage over het GRN streektaalfestival in het Kielzog in Hoogezand. In het verslag werd kritiek geuit op de organisatie en de invulling van het festival.

Een aantal kritiekpunten die werden genoemd:

  • Het is een treffen van oudere mensen, het is een vergrijsde bedoening;
  • De meeste bezoekers staan ver af van wat er onder jongeren leeft, waardoor de jeugd niet wordt bereikt;
  • De tijd in de ‘Grunneger wereld’ staat stil omdat er geen aansluiting is met een breder, diverser, jeugdiger publiek;
  • Het is elitair om het festval in een theater te houden;
  • Taalpuristen bepalen wel even hoe je Grunnegs hoort te spreken.

De kritiek is deels terecht maar op een aantal punten ook generaliserend. Zo kun je vraagtekens zetten bij de suggestie dat een groot deel van het huidige publiek elitair zou zijn en voornamelijk bestaat uit taalpuristen. Dat ook het Gronings aan verandering onderhevig is valt niet te ontkennen. Maar dat wil niet zeggen dat ieder maar zijn eigen gang kan gaan. Daarbij moet er onderscheid worden gemaakt tussen de spreek- en de schrijftaal. Spreektaal kan verschillen. Schrijftaal is een ander verhaal. Respect en waardering hebben voor een taal impliceert dat er nagedacht is over eensluidende spellingsregels en grammatica.

Verantwoord bezig zijn met welke taal dan ook houdt dus in dat je de afspraken over spelling en grammatica hanteert. Dan heb je echt recht van spreken. M.b.t. het Gronings is lang niet iedereen zich hiervan bewust. En dat komt omdat onze streektaal al decennia lang op z’n gat ligt.

Kritiek daarop is terecht…….

%d bloggers liken dit: